नेपालमा अनलाइन किनमेल र डिजिटल कारोबारको वृद्धि संगै साइबर अपराध पनि तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। हालैका रिपोर्टहरूले हजारौं उपभोक्ता र व्यवसायहरू अनलाइन ठगी, पहिचान चोरी, र वित्तीय ठगीको सिकार भइरहेको देखाएका छन्।
अनलाइन किनमेल ठगीको वृद्धि
नेपालमा अनलाइन किनमेल लोकप्रिय बन्दै गएसँगै ठगहरूले विभिन्न नयाँ तरिकाबाट ग्राहकहरूलाई ठग्ने क्रम बढाएका छन्। सामाजिक सञ्जाल र नकली ई–कमर्स वेबसाइटहरू मार्फत आकर्षक छुटको लोभ देखाएर ग्राहकहरूलाई झुक्याउने प्रवृत्ति बढेको छ। धेरै ठगहरूले विश्वास जित्नका लागि प्रख्यात ब्रान्डको नक्कल गर्छन् र ग्राहकबाट भुक्तानी लिएपछि सम्पर्क विच्छेद गर्छन्।
वित्तीय ठगी र ह्याकिङका घटनाहरू
बैंकिङ एपहरू र डिजिटल वालेटहरू जस्तै ई–सेवा, खल्ती, र आईएमई पे मार्फत हुने अनलाइन कारोबार पनि ह्याकरहरूको निशानामा परेका छन्। साइबर अपराधीहरूले फिसिङ इमेल, नकली लगइन पेज, र मालवेयर प्रयोग गरी प्रयोगकर्ताको बैंकिङ विवरण चोरी गरिरहेका छन्।
हालै काठमाडौंबाट एक व्यवसायीको बैंक खाता ह्याक गरी ५ लाख रुपैयाँ चोरी भएको घटना सार्वजनिक भएको थियो। साइबर सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार धेरै नेपाली प्रयोगकर्ताहरू डिजिटल सुरक्षाको बारेमा अनभिज्ञ छन् र आवश्यक सावधानी अपनाउँदैनन्।
सजगताको कमी र कमजोर साइबर सुरक्षा
नेपालमा साइबर सुरक्षाको पूर्वाधार कमजोर रहेको कारण ठगहरू सजिलै सञ्चालन गर्न सक्ने अवस्थामा छन्। विज्ञहरूका अनुसार धेरै ई–कमर्स प्लेटफर्महरूमा उचित सुरक्षा प्रविधि छैन। साथै, प्रयोगकर्ताहरू कमजोर पासवर्ड प्रयोग गर्ने, अनौठो लिङ्क क्लिक गर्ने, र व्यक्तिगत विवरण अनजान व्यक्तिसँग साझा गर्ने गल्ती गरिरहेका छन्।
सरकारी प्रयास र कानुनी कदमहरू
नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोले साइबर अपराधको अनुसन्धान गरिरहेको छ, तर कानुनी कार्यान्वयन चुनौतीपूर्ण देखिएको छ। साइबर ब्युरोका अनुसार गत वर्ष मात्र ३,००० भन्दा बढी अनलाइन ठगीका उजुरी दर्ता भएका छन्, तर धेरै घटनाहरू अझै समाधान हुन सकेका छैनन्। सरकार साइबर कानुनलाई थप कडा बनाउन प्रयासरत भए पनि पीडितहरू आफ्नो हराएको पैसा फिर्ता पाउन संघर्ष गरिरहेका छन्।
अनलाइन ठगीबाट कसरी सुरक्षित रहनेर ?
किनमेल गर्दा विक्रेता प्रमाणित भएको सुनिश्चित गर्नुहोस्।
सामान प्राप्त नहुँदासम्म सम्पूर्ण भुक्तानी नगर्नुहोस्।
बलियो पासवर्ड प्रयोग गरी दुई–चरण प्रमाणीकरण सक्षम गर्नुहोस्।
इत्ए, एक्ष्ल्, वा बैंक विवरण अपरिचित व्यक्तिसँग साझा नगर्नुहोस्।
साइबर अपराध भएमा नेपाल प्रहरी साइबर ब्युरोलाई खबर गर्नुहोस्।
नेपाल डिजिटल अर्थतन्त्रतर्फ अघि बढ्दै गर्दा साइबर अपराध रोकथाम अति आवश्यक छ। प्रयोगकर्ताहरू सचेत रहनुका साथै व्यवसाय र सरकारी निकायहरूले साइबर सुरक्षाका उपायहरू कडा बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
