अमेरिकाको अलाबामा जून २७ सन् १८८० मा जन्मनु भएका महान् व्यक्तित्व हेलेन केलरलाई विश्व जगतले सम्झने गर्दछन् । १९ महिनाको बाल्य अवस्थामा कडा रोगका कारण सुन्ने र हेर्ने शक्ति गुमाए तापनी उहाँबाट श्रवणदृष्टि विहिन मात्र नभई संसारका सबै व्यक्तिहरु उहाँको अमुल्य योगदान प्रति प्रेरित भएका छन् । सन् १९६८ मा भौतिकरुपमा हामीहरुले गुमाए तापनी उहाँका लेख, रचना, कलाकृति आदिले श्रवणदृष्टि विहीनता क्षेत्रमा प्रेरणाकी स्रोत बन्न पुगेकी छिन् । उहाँले प्रदान गर्ने शिक्षा र प्रशिक्षण विधिहरु अपांगता भएका व्यक्तिको शिक्षामा एक बृह्त उपलब्धि रुपमा रहन पुग्यो ।
जव जीवनमा खुसीको एउटा ढोका बन्द हुन्छ, अर्काे आफै खुल्ला हुन्छ । हामी बन्द ढोका तिर मात्र हेरेर हाम्रो समय बर्बाद गर्छौ, खुल्ला ढोकाहरु तिर हेर्दैनौ : हेलेन किलर
नेपाल सरकारले अपांगता भएका व्यक्तिहरुको अधिकार सम्बन्धी ऐन २०७४ अनुसार श्रवणदृष्टि विहीन अपांगतालाइ एक फरक वर्गको अपांगताको रुपमा परिभाषित गरेको छ “सुनाइ सम्बन्धी र दृष्टि सम्बन्धी दुवै अपांगता एकै व्यक्तिमा भएको वा दुईवटा इन्द्रिय सम्बन्धी अपांगताको संयुक्त अन्तरक्रिया रहेको व्यक्ति” हो ।
नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार, श्रवणदृष्टि विहीन अपांगताका भएका व्यक्तिको संख्या ९,७१४ रहेको छ । श्रवणदृष्टि विहिनता अपांगता भनेको पूर्ण रुपमा सुनाई र पूर्ण हेराई सम्बन्धी समस्या भएको अवस्थाको व्यक्ति भन्ने सामान्य बुझाई रहेको छ तर सबै श्रवणदृष्टि विहिन अपांगता भएका व्यक्तिहरु पूर्णरुपमा बहिरा र दृष्टिविहिन हुँदैनन् । श्रवणदृृष्टि विहिनता अपांगता जन्मजात वा जन्मजात पश्चात हुने गर्दछ । श्रवणदृष्टि विहिनता अपांगता ४ (बहिरा वा पूर्ण दृष्टिविहीनता, न्यून दृिष्टयुक्त वा बहिरा, न्यून दृष्टियुक्त वा सुस्त श्रवण र दृष्टिविहीन सुस्त श्रवण) प्रकारको हुने गर्दछ ।
श्रवणदृष्टि विहिनता अपांगता हुनुका कारण विभिन्न संक्रमण, वशांनुगत कारण, समय पूर्व जन्महुनु (३७ हप्ता भन्दा कम), जन्मँदा कम तौल (२.५ किलो भन्दा कम), जन्मँदा अक्सिजनको कमि, दुर्घटना, बुढेसकाल आदिले गर्दा हुन्छ । श्रवणदृष्टि विहीनता भएका व्यक्तीको दुई इन्द्रियमा आउने कार्यगत सिमितताका कारण ९५% सुचना आदान प्रदान गर्ने माध्यममा बाधा हुदाँ अन्य इन्द्रियबाट (छोएर, स्वाद, गन्ध) सुचना आदान प्रदान गर्नुपर्ने अवस्था हुन्छ जसले संचार, गमनशिलता, तथा शिक्षा प्राप्त गर्न समेत कठिनाइ उत्पन्न हुन्छ ।
श्रवणदृष्टि विहीनता भएका व्यक्तिहरुलाई स्पष्ट तथा ठूलो आवाजमा, सांकेतिक भाषा स्पर्श सांकेतिक भाषा, ह्यापटिक सिग्नल, ह्यापटिक सिग्नल, फिन्गर ब्रेल अक्षरहरु हातमा लेख गरीने संचार तथा टाडोमा जस्ता विधिहरु प्रयोग गरि संचार गर्न सकिन्छ ।
कोरोनाको महामारीमा श्रवणदृष्टि विहिनता अपांगता अवस्था :
सन् २०१९ को लगभग पछिल्लो महिनातिर चिनको ब’हान शहरबाट शरु भएको नोबल कोरोना भाइरसको प्रकोप अहिले सम्ममा विश्वको सबैजसो देशह?मा फैलिएर महामारीको रुप लिइसकेको अवस्था सर्वविदित नै छ । नेपालले पनि यो परिस्थती सामना गरीरहेको छ । २०७७ माघको २३ गते कोभिड—१९ को पहिलो बिरामी प्रमाणित भएसँँगै नेपाल सरकारले रोकथामको लागी विभिन्न कदमहरु चालिहरेको छ . कोभिड—१९ का संक्रमितको संख्या र सो बाट मृत्यु हुनेको संख्या दिन प्रतिदिन तिब्र रूपमा बृद्वि हुदा २०७७ चैतको ११ गते देखि नेपाल सरकारले देशव्यापी रुपमा बन्दाबन्दीको घोषणा गरेको छ ।
कोभिड—१९ रोकथामका लागी विश्व स्वास्थ्य संगठनले निर्धारण गरेका संरक्षाका उपायहरु अवलम्वन गर्न सबैमा अन’रोध गरिएको छ । यस परिस्थितीले सबै जनतालाई प्रभावित पारेको छ भने श्रवणदृष्टि विहिन अपांगता भएका व्यक्तिहरु प्रभावित नहुने सवालै हुदैंन । यस दौरानमा नेपाल सरकारले कोभिड—१९ को रोकथाम र संरक्षाका लागी जे जसरी सुचनाहरु प्रवाह गरेपनि श्रवणदृष्टि विहिनता अपांगता भएका व्यक्तिहरु सम्म पुग्न सकेको छैन । यस्तो हुनुको मुख्य कारण सूचना प्रसारणका माध्यमहरु श्रवणदृष्टि विहिनता अपांगता मैत्री नहुनु हो । जब कुनै पनि महामारी वा प्रकोप आउँछ, अपांगता भएका व्यक्तिहरु बढि जोखिममा पर्ने भएकाले उनिहरुलाई पनि उपयुक्त हुनेगरी सूचनाको पहुँच पु¥याउन सूचनाको हक सुनिश्चित गर्नु पर्दछ ।
